Pakistan ile Çin’in Azerbaycan’da şekillendirdiği İsrail–İran gizli temas trafiği!

Pakistan ile Çin’in Azerbaycan’da şekillendirdiği İsrail–İran gizli temas trafiği! Gölge diplomaside Azerbaycan’ın küresel ve bölgesel ölçekte önemli bir misyon üstlenebileceğini hiç düşündünüz mü? Bazı diplomasi kaynakları, Pakistan–Çin ikilisinin Azerbaycan üzerinden İsrail–İran temas trafiğini kurduğunu deşifre edince, Bakü’nün bu misyonu üstlenebilecek donanıma sahip olup olmadığı tartışması kulislere taşındı. Ankara ile Telaviv arasında anlaşmazlığa yol açan Gazze meselesinde Bakü, iki ülke arasındaki gerginliği gidermek için Türkiye ile İsrail arasında birden fazla görüşmeye ev sahipliği yapmıştı. Bu durum, Azerbaycan’ın iki hasım aktör arasında perde arkası temas kurulmasına zemin hazırlayabildiğini gösteren teyitli bir örnektir Daha önce Azerbaycan’ın; İsrail ile yakın askerî ilişki kurduğu ve İran’a karşı potansiyel bir ortak cephe oluşturabilecek konumda olduğu vurgulanıyordu. İran medyası, Azerbaycan’ın İsrail istihbaratına alan açtığını ve İran’a karşı bir platform sağladığını iddia etmişti. İran’a atfedilen “drone saldırısı” sonrası Azerbaycan sert tepki verdi. Hızını alamayan kaos odakları, Azerbaycan’ın İran’a karşı İsrail’e yardım etmeyi hedeflediğini ilan etti. Lakin hevesleri kursaklarında kaldı. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik hava operasyonları düzenlediği bir dönemde, Azerbaycan’ın İran’a insani yardım gönderdiğine dair haberler uluslararası basında yer aldı. Sonraki günlerde, iki ülke arasındaki gerilimi azaltma yönünde, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in talimatlarıyla, farklı tarihlerde Azerbaycan Acil Durumlar Bakanlığı’na ait araçlarla İran İslam Cumhuriyeti’ne insani yardım sevkiyatları yapıldı Ankara ne kadar İran-İsrail arasındaki dolaylı temas trafiğinin içinde? Ankara, bölgesel iş birliği anlaşmaları çerçevesinde önemli bir aktör olarak; başta Birleşmiş Milletler olmak üzere NATO, G20, Türk Devletleri Teşkilatı, OECD, AGİT, Avrupa Konseyi, İslam İşbirliği Teşkilatı, D-8, Karadeniz Ekonomik İşbirliği Teşkilatı, Dünya Ticaret Örgütü ve Ekonomik İşbirliği Teşkilatı üyelikleri sayesinde küresel ölçekte de etkili bir konuma sahiptir. Dünya Haberleri Bülteni   Bu nedenle Ankara, kendi hinterlandında yalnızca etkili değil; aynı zamanda yön verici ve denge kurucu bir aktör olarak öne çıkmaktadır. Sahip olduğu diplomatik ağ, çok taraflı platformlardaki etkinliği ve kriz yönetimi kapasitesi sayesinde Ankara, çevre coğrafyalarda gelişen siyasi ve güvenlik dinamiklerini doğrudan etkileyebilmekte; bölgesel denklemin şekillenmesinde belirleyici bir rol üstlenmektedir Ankara merkezli girişim olduğu düşünülen Pakistan, Çin, İran ve İsrail arasındaki gölge diplomasinin gündeme gelmesinden sonra, Azerbaycan’ın sadece pasif değil, jeopolitik arayüz aktör rolü üstlendiği anlaşılıyor. Neden Azerbaycan? Azerbaycan; Türkiye, İran ve İsrail arasında karmaşık bir jeopolitik ortamda pragmatik bir denge stratejisi izlemektedir. Türkiye ile stratejik ittifakını ve İsrail ile güvenlik odaklı iş birliğini sürdürürken, komşusu İran ile gerilimin tırmanmasından kaçınmaya çalışır. Bu çok yönlü diplomasi, Bakü’nün hem güvenliğini hem de bölgesel istikrarı korumasına imkân tanır. Azerbaycan, İsrail ile geliştirdiği askerî ve istihbari iş birliğini, İran ile tamamen koparmadığı ilişkilerle dengeleyen nadir aktörlerden biridir. Bu çift yönlü ilişki ağı, ülkeyi sıradan bir müttefik olmaktan çıkararak stratejik bir ara istasyona dönüştürür. Coğrafi konumu sayesinde İsrail açısından önemli bir gözlem ve istihbarat avantajı sunarken; Tahran ile ekonomik ve coğrafi zorunluluklar nedeniyle diplomatik kanalları açık tutar. Bu denge, kriz dönemlerinde doğrudan temas kurulamayan durumlarda Azerbaycan’ı doğal bir “arka kanal” hâline getirir. Geçmişte gizli görüşmelere ev sahipliği yapmış olması da bu rolü güçlendirir. Sonuç olarak Bakü, yalnızca bir müttefik değil; İsrail ile İran arasındaki gerilimi yönetebilecek ve dolaylı iletişimi mümkün kılabilecek jeopolitik bir temas platformu olarak öne çıkmaktadır. İsrail–İran arasında gözlerden uzak perde arkası trafik!.. ABD+İsrail ittifakının İran'a karşı başlattığı savaş kadar, görünmeyen diplomasi de dünya kamuoyunu yakından ilgilendiriyor. Sahada yaşanan gerilimin arka planında, klasik diplomatik kanalların dışında işleyen bir temas ağı var. Bu ağın merkezinde Türkiye'nin aktörlerini seçtiği Pakistan, Çin ve Azerbaycan üçlüsü yer alırken, İran ile İsrail arasında doğrudan temas kurulamadığı durumlarda mesajların bu hat üzerinden iletildiği değerlendirilmektedir. Bu nedenle klasik arabuluculuk anlayışının ötesine geçen, “vekil diplomasi” olarak tanımlanabilecek bir yapıdan söz edilebilir. Bu sistemde Pakistan, operasyonel temas hattını oluşturmaktadır. Hem askerî hem diplomatik kapasitesi sayesinde Washington ve Tahran ile doğrudan iletişim kurabilen İslamabad, kriz anlarında mesajların süzülmesi ve iletilmesinde kilit rol üstlenebiliyor. Çin ise sürecin genel çerçevesine katkı sunarken, sahadaki ve diplomatik dengeler çoklu aktörler üzerinden şekillenmektedir. Bu durum, Pekin’in doğrudan görünmeden etki üretme stratejisinin bir uzantısı kabul ediliyor. Bu denklemin en kritik halkası ise Azerbaycan’dır. Bakü, İsrail ile geliştirdiği askerî ve istihbarî ilişkiler sayesinde Tel Aviv’e erişim sağlarken, İran ile koparmadığı diplomatik ve ekonomik bağlar üzerinden Tahran ile temas imkânını korumaktadır. Bu çift yönlü erişim, Azerbaycan’ı sıradan bir müttefik olmaktan çıkararak jeopolitik bir temas platformuna dönüştürmektedir. Kriz anlarında tarafların doğrudan iletişim kuramadığı durumlarda, Bakü’nün “arka kanal” işlevi görebilecek kapasiteye sahip olduğu görülmektedir. Bu iç içe geçmiş yapıya paralel olarak ABD merkezli doğrudan diplomasi de işlevseldir. Nitekim Türkiye'nin önerileri doğrultusunda Washington, özellikle İsrail ile Lübnan arasındaki gerilimi kontrol altına almak amacıyla arabuluculuk girişimlerini devreye sokmuştur. ABD’nin kolaylaştırıcılığında yürütülen temaslar, taraflar arasında kapsamlı bir barış üretmemiş olsa da çatışmanın yayılmasını engelleyen sınırlı bir denge oluşturmuştur. Bu süreçte taraflar arasında açık bir anlaşmadan ziyade, sahadaki tansiyonu düşürmeye yönelik fiilî bir “kontrollü gerilim” durumu ortaya çıkmıştır. Yani çatışma sona ermemiş, ancak belirli sınırlar içinde tutulmuştur. Böylece Ortadoğu’da iki paralel diplomasi hattı belirginleşmiştir: biri ABD üzerinden yürüyen doğrudan kriz yönetimi, diğeri ise Pakistan–Çin–Azerbaycan hattında ilerleyen dolaylı ve örtülü temaslar. Bu yapı sayesinde taraflar, doğrudan masaya oturmadan birbirlerinin pozisyonlarını test edebilmekte ve diplomatik risk almadan mesaj iletebilmektedir. Diplomasinin dili daha da örtülü hâle gelmektedir. Devletler artık yalnızca açık müzakerelerle değil, inkâr edilebilirliği yüksek, esnek ve çok katmanlı temas ağları üzerinden hareket etmektedir. Bu yeni diplomasi modeli, yalnızca mevcut krizi yönetmekle kalmamakta; aynı zamanda gelecekteki çatışmaların nasıl kontrol edileceğine dair de önemli ipuçları sunmaktadır. Çünkü günümüz jeopolitiğinde belirleyici olan, sadece güç değil; o gücün hangi kanaldan, ne zaman ve nasıl kullanıldığıdır. Tufanları gösteren, tarihlerin yâdıyız… “Türkiye adam olmaz” diyenler, iktidar karşıtlığını bir kenara bırakıp, “Bu kitaplar Fatihtir, Selimdir, Süleymandır. / Şu mihrap Sinanüddin, şu minare Sinandır. / Haydi artık uyuyan destanını uyandır.!” diyebilmenin bilinç eşiğine gelebilmedir. Korku, endişe yersizdir, çünkü “Tarihlere sorun ki bize ‘Ölmez Türk’ derler.” . Ömür Çelikdönmez, dikGAZETE.com омюр челикдёнмез, Дикгазете Seçilmiş Kaynakça https://www.azernews.az/nation/256580.html https://jam-news.net/azerbaijans-stance-amid-protests-in-iran/ https://besacenter.org/azerbaijan-one-of-the-pillars-of-israels-regional-security/ https://oc-media.org/explainer-is-an-azerbaijan-israel-us-alliance-on-the-cards/ https://www.stimson.org/2026/azerbaijan-seeks-to-balance-ties-with-israel-turkey-iran/ https://www.commonspace.eu/news/azerbaijan-sends-30-tons-humanitarian-aid-iran https://www.turkiyetoday.com/region/azerbaijan-sends-food-and-medical-aid-to-iran-3215970 https://www.reuters.com/world/middle-east/whats-lebanon-ceasefire-deal-will-it-hold-2026-04-17/ https://www.reuters.com/article/world/azerbaijan-eyes-aiding-israel-against-iran-idUSBRE88T05N/ https://apnews.com/article/lebanon-israel-hezbollah-ceasefire-united-states-e0412bb734d09aef492051c1730b5821 https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2025/06/03/azerbaijan-s-quiet-diplomacy-between-turkey-and-israel https://mei.nus.edu.sg/publication/insight-298-expanding-israel-azerbaijan-ties-and-impact-on-iran-azerbaijan-relations/ https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/azerbaijan-sends-humanitarian-aid-to-iran-after-being-hit-by-iranian-drone-strike/ https://www.reuters.com/world/middle-east/whats-lebanon-ceasefire-deal-will-it-hold-2026-04-17